Çek Kanunu Nedir?

Çekpara
Tülay Doğan
İçerik Uzmanı
3/24/2022
Çek Kanunu Nedir?

Müşterinizden aldığınız çekler karşılıksız çıktığında kanunların size  tanıdığı haklar neler? Piyasaya verdiğiniz çeklerinizi ödeyememe durumunda, yazdığınız çeklerin karşılıksız çıkmasında, ne gibi yaptırımlarla karşı karşıya kalabilirsiniz?

Türk hukuk sisteminin en çok değişen kanunlardan olan çek kanununda karşılıksız çeke hapis cezası var mı? Bu soruların cevaplarını bu yazımızda bulabilirsiniz.

Türk hukukunda çeklerin hazırlanması, kullanılması, tarafların sorumlulukları ve ödenmesi-ödenmemesi durumları kanunla belirlenmiştir. Bu yasal düzenlemelerin amacı çeklerin kötü niyetle kullanımını önlemek ve böylece çekin ekonomik fonksiyonlarını yerine getirmesini sağlamaktır.

Çek ile ilgili ilk yasal düzenlemeler Türk Ticaret Kanunda yer almıştır. Yalnız çekin kullanımının gittikçe yaygınlaşması ve daha detaylı bir kanuna ihtiyaç duyulması nedeniyle TBMM’si tarafından özel bir kanun olan hazırlanan 3167 sayılı “Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun”  03.04.1985 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Bu kanun zaman içinde birçok kez değiştirilmesine rağmen yine de ihtiyaçları karşılayamamış ve 20.12.2009 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan 5941 sayılı “Çek Kanunu” ile değiştirilmiştir.

Günümüzde 5941 sayılı “Çek Kanunu” kullanılmakta olup bu kanun da 6273, 6728, 7061, 7226 sayılı kanunlar ve Anayasa Mahkemesinin 26/7/2017 tarihli ve E.: 2016/191, K.: 2017/131 sayılı kararı ile 5 defa değişikliğe uğramıştır. Yapılan değişiklik sayılarından da anlaşıldığı gibi hukuk sistemimizde en sık değişiklik yapılan kanunlardan biri de Çek Kanunu’dur.

Çek Kanunu’nun çıkarılmasının amacı kanunun 1.maddesinde açıkça belirtilmiş olup bu madde;

“Bu Kanunun amacı, çek defterlerinin içeriklerine, çek düzenlenmesine, kullanımına, çek hamillerinin korunmalarına ve kayıt dışı ekonominin denetim altına alınması önlemlerine katkıda bulunmaya ilişkin esaslar ile çekin karşılıksız çıkması ve belirlenen diğer yükümlülüklere aykırılık hâllerinde ilgililer hakkında uygulanacak yaptırımları belirlemektir.”

Aşağıda yer alan linkte Çek Kanunu’nun son halinin tamamı yer almaktadır.

https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5941.pdf

Türk Ticaret Kanunu’nda yer alan (TTK) 6102 sayılı kanunun 780-823. Maddeleri de çeke ayrılmıştır.

Bu maddelerde çekin nasıl düzenlenmesi gerektiğine, şekil şartlarının neler olduğuna, karekodlu çekin ne olduğuna yer verilmiştir. Ayrıca bu maddelerde çekte taraflar tanımlanmış, çekin devredilebilir olması yani cirolanması konuları yasalara bağlanmıştır. Çekin ödenmesi-ödenmemesi durumu ana hatlarıyla tanımlanmıştır. Yukarıda da bahsedildiği üzere çek TTK’de genel hatlarıyla tanımlanmış, 5941 sayılı kanunla da detaylandırılmıştır.

Aşağıda yer alan linkten de TTK 6102 sayılı kanuna ulaşabilirsiniz  (780-823. Maddeler)

https://mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6102.pdf

Çek kanunu

Çek Kanunu’nun Geçici 5. Maddesi Nedir? Çek Kanunu’nda Son Durum Nedir?

Çek kanunda yer alan geçici 5. Madde (18.07.2021 tarihli ve 7333 sayılı kanununun 17.maddesiyle değiştirilmiştir), 6 alt maddelerden oluşur ve karşılıksız çek düzenleme suçunun cezası ile ilgili güncellemelere yer verir.

Çek Kanunu güncel geçici 5. Maddesi 1. Fıkrası şu şekildedir: 

  • “5 inci maddede tanımlanan ve 30/4/2021 tarihine kadar işlenen suçtan dolayı mahkûm olanların cezalarının infazı durdurulur.”

Dolayısıyla, 30.04.2021 tarihine kadar işlenen “Çekle İlgili Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasın Sebebiyet Verme” suçu sebebiyle hapis cezası alıp cezasını çeken kişilerin cezası durdurulacaktır.

  • “Hükümlü 30/6/2022 tarihine kadar çek bedelinin bu fıkrada değişiklik yapan Kanunun yayımı tarihi (28.07.2021) itibarıyla  ödenmeyen kısmının onda birini alacaklıya ödemek zorundadır. Kalan kısmını 30/6/2022 tarihinden itibaren ikişer ay arayla on beş eşit taksitle ödemesi durumunda mahkemece, ceza mahkûmiyetinin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir. 30/6/2022 tarihine kadar çek bedelinin ödenmeyen kısmının onda birinin ödenmemesi halinde alacaklının şikâyeti üzerine mahkemece hükmün infazının devamına karar verilir”

Dolayısıyla mahkûma, borcunu ödemek için fırsat tanınmış olacaktır. Yalnız borçlu 30.06.2022 tarihine kadar borcun %10’u ödemez ise alacaklının da şikâyeti ile borçlunun cezası devam edecektir.

  • “Hükümlü taksitlerden birini süresi içinde ilk defa ödemediği takdirde ödemediği bu taksit, sürenin sonuna bir taksit olarak eklenir. Kalan taksitlerden birini daha ödemediği takdirde alacaklının şikâyeti üzerine mahkemece hükmün infazının devamına karar verilir. Bu fıkra hükümleri, 30.4.2021 tarihine kadar işlenmiş ve yargılaması devam eden suçlar bakımından, çek bedelinin ödenmeyen kısmının onda birinin 30.6.2022 tarihine kadar ve bu fıkrada belirtilen taksitlerin süreleri içinde alacaklıya ödenmesi koşuluyla, infaz aşamasında uygulanabilir.”

Dolayısıyla borçlu, taksitlerinden ikisini ödemediği takdirde alacaklının da şikâyeti ile birlikte borçlunun cezası devam edecektir.

Kanunda açıkça belirtildiği gibi ödemelerde yaşanacak aksaklıklarda alacaklının açıkça şikâyeti olmadığı sürece borçlunun tekrar cezasını çekmek için hapse dönmesi mümkün olmayacaktır.

Diğer fıkralar ise:

(2) Hükmün infazının durdurulması hâlinde ceza zaman aşımı işlemez.

(3) Bu madde uyarınca infazı durdurulan kişi hakkında mahkemece Ceza Muhakemesi Kanununun 109 uncu maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendinde yer alan adlî kontrol tedbirine karar verilebilir.

(4) Bu madde uyarınca verilecek kararlarda, hükmü veren icra ceza mahkemesi yetkilidir. Mahkemece bu madde uyarınca verilecek tüm kararlar alacaklıya tebliğ edilir.

(5) Bu madde uyarınca verilecek kararlara karşı itiraz kanun yoluna gidilebilir. İtirazın incelenmesinde İcra ve İflas Kanununun 353 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirlenen itiraz usulü uygulanır.

(6) Bu madde hükümleri her bir suç için ancak bir kez uygulanabilir.

Karşılıksız Çek Cezası Nedir?

Açılan ceza davasında ilk yaptırım olarak kişiye adli para cezası verilir.  Bu da 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5. Maddesinde yer aldığı gibi karşılıksız her bir çek yaprağı için 1500 güne kadar adli para cezası uygulanmasıdır. Verilen para cezası çekin karşılıksız kalan tutarından daha az olamayacak şekilde hesaplanır.

Ayrıca keşidecinin, karşılıksız çek düzenleme suçunu bir daha işlememesi için çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı da uygulanabilir. Bu durumda kişi elinde bulundurduğu çek yapraklarını bankasına iade edecektir ve bankalardan bu yasak kalkana kadar çek temin edemeyecektir.

Karşılıksız Çek ile daha detaylı bilgiye ulaşmak için Karşılıksız Çek Nedir? Yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Karşılıksız Çek Suçunda Hapis Cezası Var Mıdır?

Karşılıksız çek kanununda doğrudan hapis cezası bulunmamaktadır. Karşılıksız çeke yalnızca adli para cezası verilmektedir. Fakat bu adli para cezası ödenmediği takdirde hapis cezasına çevrilecektir.