Karşılıksız Çek Nedir?

Çekpara
Tülay Doğan
İçerik Uzmanı
3/25/2022
Karşılıksız Çek Nedir?

Çek ticaret hayatında özellikle KOBİ’ler için önemli ödeme yöntemlerinden biridir. Ödemenin çek olarak alınması durumunda akıldaki en büyük soru çekin karşılıksız çıkması durumunda ne yapılması gerektiğidir. Bu yazımızda karşılıksız çek ile ilgili merak edilen tüm soruları cevaplandıracağız.

Karşılıksız Çek Nedir? Karşılıksız Çek Nasıl Anlaşılır?

Çek, üzerinde yazan keşide tarihinde tahsil edilmek üzere bankaya götürüldüğünde keşidecinin banka hesabında çek tutarı kadar paranın olmamasına çekin karşılıksız çıkması denir. Yani karşılıksız çek, çeki düzenleyen kişinin/işletmenin banka hesabında çek tutarı kadar paranın bulunmamasıdır. Hesapta yeterli bakiye olmadığı için ödemeyi yapamayan banka çekin üzerine “ödenmemiştir”, “karşılıksızdır” ibarelerinden birini basar ve böylece elde bulunan çek artık karşılıksız çek olarak adlandırılır.

Bu aşamada özellikle belirtilmesi gerekir ki, çek her ne kadar görüldüğünde ödemeli bir kıymetli evrak da olsa ülkemizde çekler vadeli olarak hazırlanmaktadır. Çekin vadeli kullanımı 2009 yılında çıkarılan geçici kanun ile desteklenmiştir. Demek oluyor ki, çekin üzerinde yer alan tarihten önceki bir tarihte tahsil etmek amacıyla bankaya götürüldüğünde banka çekin bedelini ödemeyecektir. Aynı zamanda çek karşılıksız olarak nitelendirilmeyecektir. Çekin vadesinde tahsile gitmesi gerekmektedir.

Çeklerin ödeme tarihleri ile ilgili olarak dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta ise ibraz süresidir.  İbraz süresi çekin tahsili için bankaya başvurulması gereken zaman aralığı anlamına gelmektedir.  İbraz süresi çekte yer alan düzenlenme tarihinden itibaren işlemeye başlar. Düzenlenme tarihinin kendisi dikkate alınmaz.

İbraz süreleri hesaplanırken çekte yer alan, çekin düzenlendiği yer ve ödenecek yere bakılır. Çekin düzenlendiği yer, çek düzenlenirken düzenleyen kişinin çeke yazdığı düzenlenme yeri, il-ilçe’dir. Ödenecek yer ise, çekin bedelinin ödeneceği banka şubesinin adresidir. Bu adres bankalar tarafından çek koçanına matbu olarak yazılır.

İbraz Süreleri

Çekin düzenlendiği yerde ödenecekse

10 Gün

Düzenlendiği yer dışında bir yerde ödenecekse

1 Ay

Ödeneceği ülke dışında bir ülkede düzenlenen çek
(Düzenlenme yeri ile ödeme yeri aynı kıtada ise)

1 Ay

Ayrı kıtalarda ise

3 Ay

Bu ibraz süreleri içinde çek tahsil edilmek üzere bankaya sunulmaz ise çek artık kıymetli evrak olma özelliğini yitirecektir. Çekin karşılığı bankada yok ise çek karşılıksız çek olamayacak ve karşılıksız çekin tahsili için başvurulacak hukuki yollar kullanılamayacaktır.

Karşılıksız çek ile sahte çek birbirine karıştırılan durumlar olup kısaca sahte çek nedir? Sorusunu da cevaplandıralım.

Karşılıksız çek nedir?

Sahte Çek Nedir? Karşılıksız Çek İle Sahte Çek Arasındaki Fark Nedir?

Sahte çek birkaç yöntemle yapılabilir. Çek yaprağı basmaya yetkisi olmayan kişiler tarafından çek basılması sahte çeke örnektir.Piyasada en çok kullanılan sahte çek yöntemi ise, banka tarafından basılan çek yapraklarının aynısının bire bir kopyalanarak basılmasıdır. Buna ikiz çek yada kopyalanmış çek de denir. Sahte çekin karşılıksız çıkması halinde Türk Ceza Kanunu’nda (“TCK”) düzenlenen resmi belgede sahtecilik ve dolandırıcılık suçlarından söz edilecektir.

Karşılıksız çek ise, Türk Ticaret Kanunu’nda yer alan şekil şartlarını taşıyan çekin üstünde yazan tutarın ödeme tarihinde banka hesabında olmamasıdır.    

Çekin Karşılıksız Çıkma Durumunda Ne Yapılır?

İbraz süresi içerisinde bankaya tahsil amacıyla ibraz edilen çekin karşılığı yok ise bankaların sorumluluğundaki ödeme tutarı tahsil edilebilir. Herbir çek yaprağı için bankaların ödemek ile yükümlü olduğu tutar 2022 yılı için 3600.- TL olarak belirlenmiştir. Bu tutar her sene Ocak ayında güncellenir.

Bankalarca bu tutar aşağıdaki şekilde ödenir:

Muhatap banka, ibraz eden düzenleyici dışındaki hamile, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için;

1. Karşılığının hiç bulunmaması halinde,

a) Çek bedeli  3600.- Türk Lirası veya üzerinde ise 3600.- Türk Lirası,

b) Çek bedeli 3600.- Türk Lirası altında ise çek bedelini,

2.  Karşılığının kısmen bulunması halinde,

a) Çek bedeli   Türk Lirası veya altında ise çek bedelini aşmamak koşuluyla, kısmi karşılığı   3600.- Türk Lirası tamamlayacak bir miktarı,

b) Çek bedeli  3600.- Türk Lirası üzerinde ise çek bedelini aşmamak koşuluyla, kısmi karşılığa ilave olarak  3600.- Türk Lirası ödemekle yükümlüdür.

Bankadan karşılıksız çıkan çek için yukarıda bahsedilen tutar tahsil edilmez ise 10 yıllık zaman aşımı diliminde talep gerçekleştirilebilinir. Yani çekin karşılıksız çıkma tarihinden itibaren bankaların sorumluluğunun zaman aşım süresi 10 yıldır.

Banka sorumluluk tutarlarının geçerli olması için dikkat edilmesi gereken diğer bir nokta ise çek yaprağının basım tarihidir. Her bir çek yaprağında yer alan basım tarihinden itibaren 5 yıl içinde çek yaprağı kullanılmaz ise bu çek artık geçersiz olacaktır. Çekin karşılıksız çıkması durumunda banka sorumluluğundaki tutar ödenmeyecektir.

Karşılıksız çıkan çekin banka sorumluluğu kadar kısmının tahsil edilmesinden sonra kalan bakiye için banka yetkilisi çekin arkasına şu bilgileri yazacaktır;

Çeki tahsil edecek kişinin;

  • Adı, soyadı
  • T.C. Kimlik numarası
  • Bankanın ödediği kısım
  • Geriye kalan kısım

Çekin aslı bankada kalacak olup alacaklıya çekin fotokopisi verilir.

Alacaklı, bankanın ödemekle yükümlü olduğu tutarı çek karşılıksız çıktığında tahsil etmek zorunda değildir. Tahsil etmez ise yalnızca bu miktar için çeki ciro eden kişi veya kişilere karşı başvuru haklarını kullanamayacağı gibi bu miktar için faiz ve komisyon alacaklarını keşideciden talep edemez.

Alacaklı, çekin fotokopisi ile İcra Müdürlüklerine başvurarak, çekin bedelinin alınması için icra takibi başlatmalıdır.

Aynı zamanda kanunlarımızda karşılıksız çek yazmak suç olduğu için Cumhuriyet Savcılığı’na suç duyurusunda bulunulmalıdır.

Karşılıksız Çek Nasıl Tahsil Edilir?

Karşılıksız çekin tahsili için çeki ciro eden kişi veya kişilere karşı icra takibinin başlatılması gerekir. İcra takibinin başlatılmasıyla birlikte borçlulara ödeme emri gönderilir. Bu ödeme emrine, çeki ciro eden kişi 5 gün içerisinde itiraz etmezse icra takibi kesinleşir. İtiraz etmek demek, çekin karşılıksız olmadığını bedelinin ödendiğini ileri sürmektir. İcra takibinin kesinleşmesi ise çekten doğan borcun ödenmediğinin kesinleşmesi demektir.

İcra takibinin kesinleşmesinden sonra çekin sahibi alacaklı,  borçlu adına haciz işlemlerinin başlatılmasını talep eder. Haciz işlemiyle birlikte borçlunun üzerine kayıtlı olan mallarına el konulması sağlanır.  Borçlunun mal kaçırmasından, üzerine kayıtlı malları farklı bir kişiye devretmesinden şüpheleniliyorsa ihtiyati tedbir kararı çıkartılabilinir. Kanunlarımız çekin alacaklısına bu hakkı tanımaktadır.

El konulan malların satışı talep edilir, satış sonrası borç alacaklıya ödenir. Bu ödemede alacaklı, borçludan aynı zamanda,vade tarihinden alacağın tahsiline kadar geçen süre için çek bedeli üzerinden faiz talep edebilir ve çek bedelinin %10 unu çek tazminatı olarak alabilir.

Karşılıksız çek nedir?

Karşılıksız Çekin Şikâyet Süresi Ne Kadardır?

Çeki elinde tutan alacaklının,  karşılıksız çek düzenlenmesi suçunu öğrenmesinden, yani çekin bankada karşılıksız çıkmasından, itibaren 3 ay içerisinde ve her türlü 1 yıl içerisinde şikâyette bulunması gerekir. Bu süreler içinde şikayette bulunulmaz ise karşılıksız çek için herhangi bir ceza davası süreci başlatılamaz. Cumhuriyet Savcılığına şikâyette bulunulması sonucu çeki düzenleyen kişiye “karşılıksız çek düzenleme suçundan” dolayı ceza davası açılır.

Karşılıksız Çeke Karşı Alınabilecek Önlemler Nelerdir?

Türkiye’de bir çek ciro yolu ile ortalama 4-5 kez el değiştirmektedir. Yani bir çek yaprağı hazırlanmasından tahsiline kadar geçen sürede 4-5 ticarete aracılık etmektedir. Bir çekin bile karşılıksız çıkması ticaret hayatında domino etkisi ile çek tutarının çok üstünde etki etmektedir. Kanunlar ile karşılıksız çek yazılmasının önüne geçmek için ne kadar önlem de alınsa piyasada yinede karşılıksız çek çıkmaktadır.

Bu nedenle ilk aşamada, çek ödeme olarak alındığında çekin karşılıksız çıkabilme olasılığı iyi değerlendirilmelidir.  Çekin keşidecisinin piyasada bilinirliliği, güven veren bir işletme olması, finansal açıdan güçlü olması iyi değerlendirilmelidir. 2017 yılından itibaren çeklerin karekodlu çek olarak basılmasından dolayı çeklerin güvenilirliliği daha kolay değerlendirilebilmektedir.  Elde bulundurulan çekin, keşidecisinin onayı ile çek raporu da temin edilinebilir. Bu raporda yer alan keşidecinin son 12 ayda ve son 5 yılda çeklerini ödeme durumuna göre çekin kabul edilip edilmeyeceği kararı verilebilir.